Sümerde Yeni Yıl (Akitu) Şenliği ve Tiyatronun Etimolojisi ve Hatta Sümerolojisi !

(Aşağıdaki metin kırık dökük bir Sümer tabletinin kırık dökük bir çevirisidir ! Boşlukları doldurarak , pazılın eksik parçalarını birleştirerek siz de “büyük resmi” görebilirsiniz ! Konunun nazikliği göz önüne alınarak yanlış anlamaları en aza indirmek ve ayrıca yaratıcı ve çağrışımlı bir okuma olsun diyerek , kaligrafide bilerek “Yüzüklerin Efendisi” benzeri bir yaklaşım tercih edilmiştir. Lütfen bilgiyaranızın yazılım tuşlarıyla oynamayınız ! Umarım Yalçın Küçük benim de kriptomu çözer ! Br kusRumuz old ise bgşlana !)
“ Bşlngçta Ka(os) vardı
Tengriler ana Dü(Zen) verdi. ” (HESEİDOS)
“U/Ir’ak’ta oltu anın tersi
Dü(Zen) vardı Ka(os) Buaş’tan geldi (BR DOST)
SÜMR’DE NEW YEAL END TİYTRONUN DOĞŞU
Önce söz /(k)elam/ mit mi vrdı , yksa , eylm / hrket / rtüel/ dans mı ?
Rit ve Mit birlşti ve bügüdü ve ilk el drma arteye çktı.
Ve Sümr’de Tengriler / Dngirler atemi yarttı.
Ve atam da herşye adını vrdi. (SÜMER MİT.)
MÖ. 4.000 (günmzden 6.000 “altı bin” yeal önce) Sümrler ilk kz “AKİTU ŞENLKLRİ” ile New Yeal’ı (Hdrellez , Newrz , Kekva’nın atasını) yazlı bir tarh ile akutlmya başldlar.
Akitu (“Ahdi Akit”in , “akide” şeker’in vb. kökni) , Tengirler ile insnlar arasnda ilk yazlı antlşma idi.
Akitu Şnlgnde , bitki (/ çftçi /tar’ım /neoltk ile hyvan / çban /avcı / balkçı) ruhu (/ cini / melikesi / tengrisi’nin putu / totemi /heykeli) kışn törenle tapnktan çıkrtlyor ve yazn yenden törenle tapnaka geri getrlyrdu. Tiytro , iş bu törenlrden doğdu.
Hayat’ın (/ doğanın / yaşmın / canllğın / berketin / ürmenin) s / imgesi Tengri’nin k / gayp olmsı üzre Sümrler bir ay (nana) sure ile perhz / oruç tutar , nana(y)-nana(y) vb. diye tar / lir /saz çalar ve ağıtlar yakrlrdı.
Ta sonrlar Tengri Dumuzi’nin (Baal / (H)Atis / Osiris / Diyonysos / İsa vb.) kayp olmsı , yer altna inmsi canlndrlmaya (/ oynmaya / temsl edlmye) başlndı. Bu ilksel dramada , onu/Tanrı’yı armaya İnanna ( İştar , İsis , Kybele , Demeter , Alkestis ) çıkardı.
Tengriye öncleri insan ve sonrdan bitki ya da hayvan kurban sunusu başlmıştı. Kendi haytları karşlğında be-rdel (/ fidye / kurtlmalık / adak olan) kurban sunsnun postu (Altın Post) / kürkü / boğanın erbzleri ( Efes Artemis’inin memleri ) ve ya keçinin tulumu (Noel Baba’nın tulum / torbası) Tengriyi simgeleyen Çam Ağcına/Mays direğne asılması gelneği zamnla evrldi.
Tengri’nin ölmü / gitşi (/ yokolşu , keçi ağıtlrla / yaslrla / taziyelerle , acı ve dövnme / çile ayinleri ile) ve Tengri’nin ( gurbet / yer altından vb. ) geri gelşi (/ dönşü / yenden doğuşu) ise yine keçi alaylrıyla( / saya gezmelerle neşe / sevinç(Hilary) şenlkleri ile) kutlnyrdu. Bunlrın birncsinden Tragetya ve ikincsinden de Komedya doğdu.
Türk Gölge Oynu Karagöz ile Hacivat’ın köklrni de gerye takip ederek ; Hızır ile İlyas / İlya ve Eliş (ki Smer Enuma Eliş’inden alıntıdır)/ Habil ile Kabil / İon Priapos ve Dionisos /Hitit Tarhuzza ve Teşup ve ordan da nihayet çiftçi Gılgameş ile çoban Enkidu’ya (yine Sümer’e) varbilriz.
Öztle , Tiytr , Akitu Şenliklernin her çağda ve dönmde yenden ve yenden güncellnmsinden ile Tengri’nin gayp oluşndan ve onun yenden bulnuş törenlrnden ; Tengri ve Tengriçenin kutsal birleşmesinden (hieros gamos) ortya çkmştır.
Akitunuz , Yeni Yılınız , Noeliniz ve Yeni Tiyatro Yılınız kutlu olsun !
Savaş Aykılıç
(KAYNAK : “TİYATRO VE MİTOLOJİ” adlı araştırmamdan küçük bir bölüm.)
YARARLANILAN BAZI KAYNAKLAR :
TARİH SÜMERDE BAŞLAR-SAMUEL NOAH KRAMER
THESPİS-THEODOR GASTER
ORTADOĞU MİTOLOJİSİ-S.H.HOOKE
ALTIN DAL-SIR JAMES GEORG FRAZER
ANTİK YUNAN TRAGETYALARI-JOACHİM LATACZ
EGE VE YUNAN TARİHİ-AHMET MÜFİT MANSEL
OYUN VE BÜGÜ-METİN AND
GELENEKSEL TÜRK TİYATROSU-METİN AND
DOĞA ANA KUBABA-FAHRİ IŞIK
ŞAMANİZM-MİRCEA ELİADE
HERODOT TARİHİ-HERODOTOS
DÜNYA MİTOLOJİSİ-DONNA ROZENBERG
BİZANS_OSMANLI SENTEZİ-İSMAİL TOKALAK
KARAGÖZ-CEVDET KUDRET
TÜRK TARİHİNİN ANA HATLARI-TÜRK TARİH KURUMU